Ngành công nghiệp âm nhạc số tại Việt Nam đang đối mặt với những thách thức lớn trong việc tuân thủ quy định về bản quyền. Chuyên gia cho rằng việc làm cho quy trình xin phép và mua bản quyền trở nên minh bạch và hợp lý có thể giúp thị trường nhạc số gia tăng doanh thu và giảm nguy cơ vi phạm pháp luật.
Cùng Showbiz8 khám phá thông tin này!
Tiềm Năng Thị Trường Âm Nhạc Số
Theo dự báo từ công ty dữ liệu toàn cầu Statista, doanh thu từ thị trường nhạc số tại Việt Nam được ước tính sẽ đạt khoảng 51,95 triệu USD vào năm 2025. Trong đó, hơn một nửa số doanh thu dự kiến sẽ đến từ hoạt động nghe nhạc trực tuyến (streaming). Mặc dù có tiềm năng lớn, nhưng thị trường này đang gặp phải nhiều khó khăn do sự phức tạp trong quy trình quản lý quyền tác giả.
Các Quyền Liên Quan Trong Âm Nhạc
Luật sư Phan Vũ Tuấn từ Văn phòng Luật sư PhanLaw đã chỉ ra rằng một bài hát có thể thuộc nhiều nhóm quyền khác nhau. Cụ thể, quyền tác giả (bao gồm nhạc và lời) thuộc về nhạc sĩ, trong khi quyền liên quan (thuộc về ca sĩ và nhà sản xuất) lại phải được xin phép riêng. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ẩm thực và giải trí, khi họ không rõ phải xin phép ai, cũng như cách thức phân chia dòng tiền từ việc sử dụng âm nhạc.
Đáng lưu ý, ngay cả những bài hát không thuộc quyền quản lý của cơ quan như VCPMC cũng không thể được coi là miễn phí. Doanh nghiệp vẫn cần liên hệ trực tiếp với tác giả để thương lượng mức thù lao.
Thời Hạn Bảo Hộ Bản Quyền Âm Nhạc
Thời hạn bảo hộ quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành được quy định là suốt đời tác giả và thêm 50 năm sau khi tác giả qua đời. Điều này có nghĩa là mặc dù các tác phẩm như nhạc cổ điển đã trở thành tài sản công, nhưng những bản ghi âm hiện đại vẫn có thể được bảo hộ quyền liên quan trong vòng 50 năm kể từ ngày công bố.
Giải Pháp Công Nghệ Đơn Giản Hóa Quy Trình
Để giảm thiểu rủi ro pháp lý, một giải pháp dài hạn là ứng dụng công nghệ nhằm đơn giản hóa việc tuân thủ bản quyền. Trong môi trường cạnh tranh hiện nay, các ứng dụng nhạc số nội địa đang giữ một vai trò quan trọng với lợi thế công nghệ và kho dữ liệu phong phú.
Theo báo cáo “The Connected Consumer” quý 4 năm 2025 từ Decision Lab, ứng dụng Zing MP3 hiện đang chiếm lĩnh thị trường nhạc số trong nước với 45% lượng sử dụng và sở hữu hơn 98% bản quyền âm nhạc trong nước. Điểm nổi bật của Zing MP3 là việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động hóa quy trình nhận diện và minh bạch hóa dữ liệu bản quyền.
Công Nghệ Giúp Tạo Dữ Liệu Sạch
Luật sư Phan Vũ Tuấn cũng cảnh báo về việc sử dụng công nghệ AI độc lập để tạo ra bản ghi mới từ các tác phẩm cũ. Nếu một quán cà phê tự tạo bản ghi từ nốt nhạc của Mozart mà không sao chép từ các phiên bản đã được bảo hộ khác, họ sẽ không cần phải xin phép hay chi trả phí bản quyền.
Mô Hình Bán Lẻ Áp Dụng Âm Nhạc Bản Quyền
Một minh chứng khác cho việc đơn giản hóa thủ tục bản quyền là mô hình của chuỗi cửa hàng Bread Talks. Họ áp dụng dịch vụ âm nhạc bản quyền trọn gói từ bên thứ ba, với mức phí cố định chỉ khoảng 3 triệu đồng mỗi năm cho mỗi cửa hàng. Sự rõ ràng trong quy trình và mức phí hợp lý giúp doanh nghiệp dễ dàng thích ứng và giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Cảnh Giới Về Nguồn Nhạc Không Chính Thức
Luật sư Phan Vũ Tuấn cũng đưa ra lời cảnh báo về việc sử dụng nhạc từ các nguồn không bản quyền hoặc nhạc miễn phí trên các nền tảng như YouTube và Spotify. Rất nhiều người lầm tưởng rằng những nguồn nhạc này có thể sử dụng mãi mãi mà không phải trả phí, nhưng thực tế, “Royalty-free” có nghĩa là phải trả một khoản phí một lần và không thu phí theo số lần phát lại.
Đối với những nguồn nhạc gắn mác “No-Copyright,” tác giả có quyền bán tác phẩm cho bên khác bất cứ lúc nào. Khi bên mua tiếp quản, quyền miễn phí sẽ tự động bị hủy bỏ, biến người sử dụng thành bên vi phạm bản quyền.
Ý Nghĩa Của Việc Tôn Trọng Bản Quyền
“Để xây dựng một thị trường giải trí lành mạnh, việc tôn trọng bản quyền không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là một nguyên tắc vận hành chuyên nghiệp,” luật sư Phan Vũ Tuấn nhấn mạnh. Doanh nghiệp cần chủ động lưu trữ các bằng chứng và hợp đồng cấp phép thời điểm tải nhạc. Việc mua quyền sử dụng từ các nền tảng nhạc trả phí uy tín có hợp đồng rõ ràng sẽ an toàn hơn.
Khi công nghệ hóa quy trình mua bản quyền, việc tiếp cận nhạc số sẽ dễ dàng hơn, từ đó thị trường sẽ có cơ hội gia tăng giá trị thương mại, đem lại lợi ích cho cả người tiêu dùng và các nghệ sĩ.
Kết luận
Thị trường nhạc số tại Việt Nam cần cải cách quy trình mua bản quyền âm nhạc để minh bạch hóa và giảm thiểu rủi ro pháp lý, nhằm tận dụng tối đa tiềm năng phát triển của ngành công nghiệp giải trí.